.:: Historia Egiptu c.d. ::.

Okres przeddynastyczny (ok. 6000–ok. 3100 p.n.e.)

Okres schyłkowego paleolitu i neolitu, kiedy nie istniała jeszcze jednolita kultura egipska, a na terenie obecnego Egiptu rozwijały się w rozproszeniu różne osiadłe i rolnicze, drobne kultury. W dolinie Nilu występowały kultury Badari i Tasa, a na szerszym obszarze kultury Nagada I i II, których nazwa pochodzi od miejscowości Nagada, gdzie prowadzono wykopaliska archeologiczne. W kulturze Nagada I zaczęły się już pojawiać cechy zorganizowanego hierarchicznie społeczeństwa, a Nagada II rozpoczęła także utrzymywać kontakty z innymi krajami oraz rozprzestrzeniła się na całą dolinę Nilu oraz jego deltę.


Czasy panowania I i II dynastii, z których władcy próbowali podporządkować sobie sąsiednie krainy Nubię, Libię i Liban, by zapewnić dostawy brakujących towarów – drewna cedrowego, szlachetnych kamieni i materiałów budowlanych.

Pierwszym władcą Południowego Egiptu został człowiek określany mianem Skorpiona, który zwyciężył Północ, ale nie rozszerzał tam swojej władzy i ostatecznie jego państwo sięgało najdalej do miejscowości Tura. Jego następcą został Narmer (Menes), pierwszy król I dynastii, który dokonał zjednoczenia Dolnego i Górnego Egiptu. Rezydencją królewską było początkowo This (Tis, Tinis), potem zamienione na Memphis, jeden z największych i najważniejszych ośrodków starożytnego Egiptu. Stało się to prawdopodobnie jeszcze za czasów panowania Menesa lub jego następcy Aha.

W tym okresie znacząco rozwijała się technika, sztuka i pismo hieroglificzne, zaczęto stosować na szeroką skalę miedź oraz wytwarzać ozdoby ze złota i kośc słoniowej. Ukształtowały się również wierzenia religijne Egipcjan - władca był uważany za wcielenie boga Horusa, który rządził za jego pośrednictwem. Z tego okresu pochodzi także Paleta Narmera, przedstawiająca bitewne sceny, która jest pierwszym przejawem zastosowania tzw. kanonu egipskiego w sztuce. Na innych paletach, składanych wraz z ozdobnymi maczugami w świątyniach, przedstawiano również wizerunki nagich kobiet i zwierząt, statki z flagami, sceny polowań i bitew, a więc tematyka uległa wyraźnemu rozszerzeniu w porównaniu z poprzednimi okresami.

Oprócz tego w Górnym Egipcie niemal zupełnie zrezygnowano z ozdobnej ceramiki na rzecz malowideł ściennych, do których tworzenia zaczęto używać juz nie, jak dotychczas, jednego koloru, ale trzech - białego, czarnego i czerwonego. Rozwijała się także sztuka rzeźbiarska, w której najczęściej tworzono statuetki wyobrażające zwierzęta i kobiety.

Stare Państwo (ok. 2686-2181 p.n.e.)

Okres panowania od III do VI dynastii, zwany często epoką budowniczych piramid. To właśnie w tym okresie powstały znane na całym świecie takie monumentalne budowle jak mastaby, świątynie i oczywiście piramidy, z których pierwszą była schodkowa piramida faraona Dżesera w Sakkarze, zaprojektowana przez Imhotepa. Następnymi były budowane przez władców IV dynastii piramidy Cheopsa, Chefrena i Mykerinosa w Gizie.

W tym okresie w Egipcie panował dobrobyt, następował dynamiczny rozwój rzemiosła i handlu, sztuka przeżywała rozkwit i uformował się w niej wreszcie ostatecznie kanon, wykształciły się także wszystkie egipskie zwyczaje, obrzędy oraz system religijny. Faraon urastal do rangi boga, był wielbiony i czczony przez całe społeczeństwo. Religia i polityka przenikały się, ale rola kapłanów nie była jeszcze tak wielka, jak w późniejszych okresach. Za czasów V dynastii najważniejszym z egipskich bogów stał się bóg słońca Re, czczony w Heliopolis, a władca został uznany za jego syna. Po śmierci faraona uosabiano z bogiem płodności i władcą podziemi Ozyrysem.

U schyłku okresu Starego Państwa wzrost znaczenia arystokracji spowodował zamieszki społeczne i upadek władzy królewskiej.

Pierwszy Okres Przejściowy (ok. 2181–ok. 2133 p.n.e.)

Był to czas wielkich zmian społecznych, burzenia starych struktur, chaosu. Stopniowo pozycja religijna i polityczna faraona w państwie ulegała osłabieniu, a coraz większą rolę zaczęli odgrywać lokalni urzędnicy – nomarchowie. Następowało załamanie się władzy królewskiej i rozpad państwa na dzielnice, zwłaszcza na Egipt Dolny i Górny. Wówczas po raz pierwszy splądrowano piramidy, niszczeniu i dewastacji ulegały królewskie posągi i grobowce, a w sztuce i literaturze dominowały utwory o charakterze pesymistycznym.

Średnie Państwo (ok. 2133–ok. 1786 p.n.e.)

W tym okresie XI i XII dynastii udało się ponownie zjednoczyć Egipt i odbudować stary porządek. Dokonał tego przede wszystkim Mentuhotep II, który ustanowił stolicą państwa Teby. Postępował rozkwit handlu z Mezopotamią, Cyprem, Kretą, oraz rzemiosła, utrzymywano szlaki handlowe, zdobywano nowe surowce. Rozwijała się nauki i technika, zaczęto budować wielkie twierdze obronne. W sztuce nastąpił powrót do kanonu, lecz wizerunki władców stawały się bardzie realistyczne. Z tego okresu pochodzą również takie dzieła jak świątynia grobowa Mentuhotepa II w Deir el-Bahari czy piramidy w rejonie Fajum, oraz z literatury Teksty Sarkofagów i Nauki króla Amenemhata.

Faraon Amenemhat I ponownie przeniósł stolicę państwa do Memfis, a władcy XII dynastii podbili Nubię i utrzymywali liczne posterunki wojskowe na półwyspie Sunajskim, aby chronić i eksploatować kopalnie miedzi i turkusów. Faraon Senuseret III urządził wyprawę do Palestyny i utrzymywał w niej swowje silne wpływy, przeprowadził reformy administracyjne i wzmocnił centralną władzę, ograniczając wpływy gubernatorów w prowincjach.

Potęga Egiptu sukcesywnie więc rosła, szczególnie na arenie międzynarodowej, aż do schyłku XIII dynastii. Wówczas państwo zaczęło tracić swą potęgę wewnętrzną i zewnętrzną, rozpoczęły się zamieszki i walki lokalne. Z Azji zaczęli napływać drogą pokojowej migracji nowi przybysze, co było zapowiedzią obcego panowania w Egipcie w tzw. Drugim Okresie Przejściowym.