Amenhotep IV - Echnaton - faraon z XVIII dynastii, syn
Amenhotepa III i królowej Teje.
Jego główną żoną byłą tajemnicza królowa
Nefretete, być może hurycka księżniczka, z którą miał 6 córek (z dwiema z nich
się potem ożenił) a z inną, mniej ważną żoną Taduhepa, miał syna o imieniu
Tutanchamon.
Do czasów objęcia rządów przez Amenhotepa IV nie wiele wiadomo o jego życiu. Przypuszcza się, że być może cierpiał on od dzieciństwa na rzadką
chorobę Marfana, charakteryzującą się słabą odpornością immunologiczną, przez co
chory (a w szczególności dzieci) często wymagał izolacji od innych ludzi.
Ponadto teoria ta tłumaczyłaby, dlaczego faraon był przedstawiany w rzeźbach tak
zupełnie odmiennie od innych ludzi: posiadał wyjątkowo wydłużoną twarz, szerokie
biodra oraz długie palce u rąk i stóp, zupełnie jak chorzy na zespoł Marfana.
Wkrótce po objęciu władzy Amenhotem ogłosił, że Aton bóg Słońca objawił mu się
podczas snu i powiedział, że jest jedynym prawdziwym bogiem. Od tego momentu już
nic w państwie nie miało być takie jak przedtem - faraon przybrał nowe imię
Echnaton ("światłość Atona") i energicznie rozpoczął reformować religię, kulturę
i sztukę. Jednocześnie tak poświęcił się swemu powołaniu, że zupełnie zaniedbał
wszystkie pozostałe dziedziny, którymi władca powinien sie zajmować, i nie
wyrażał żadnego zainteresowania egipską gospodarką czy dyplomacją zagraniczną.
Pod lekkomyślnymi rządami Echnatona Egipt szybko utracił dominującą pozycję na
Bliskim Wschodzie. Ponadto faraon ślubował nigdy nie opuścić miasta, a więc nie
mógł prowadzić wojsk przeciwko wrogom Egiptu ani zajmować się sprawami, które
wymagałyby od niego podróży do innych miast. Kraj zaczął pogrążać się w chaosie,
a lud, coraz bardziej zawiedziony nowym władcą, zaczął się buntować.
Reforma
religijna Echnatona polegała na wprowadzeniu monoteizmu i wiary w jednego boga
Atona, oraz likwidacji wszelkich pozostałości kultu dawnych bogów. Burzył więc
świątynie, a na ich miejscu stawiał nowe poświęcone Atonowi, zmuszał lud do
przyjęcia nowej religii i nie zauważał, że mieszkańcy państwa tylko na zewnątrz
przyjmowali nową wiare, w skrytości ciągle czcząc starych bogów. Potwierdzają to
najnowsze odkrycia i wykopaliska, a także może świadczyć o tym fakt, że zaraz po
śmierci faraona wszystko wróciło do starego porządku i ludzie z ulgą powrócili
do swej dawnej, politeistycznej religii.
Drugą ważną reformą Echnatona było
odejście w sztuce od kanonu, nakazujądego przedstawiać władcę w sztywny, ściśle
określony sposób jako piękną, boską istotę. Faraon nakazał zachowywać w sztuce
realizm i przedstawiać rzeczy i osoby w sposób naturalny tak, jak one wyglądają
w rzeczywistości. Postać Faraona jako herosa i bohatera została zastąpiona
wizerunkiem króla ze wszystkimi jego ludzkimi słabościami, często w otoczeniu
rodziny i przyjaciół.
Poza tym Echnaton wsławił się jako twórca kilku
najpiękniejszych liryków ówczesnych czasów. Najbardziej znany to "Hymn do
Atona", który dziś jest nazywany jednym z najwybitniejszych osiągnięć
intelektualnych starożytnego świata.
Innym ważnym czynem Echnatona było
przeniesienie stolicy z Memfis do nowego miasta Achetaton (Horyzont Atona),
współcześnie znanego jako Tell el-Amarna od nazwy plemienia Beduinów. Nową
stolicę faraon poświęcił Atonowi a sam zajął się budową swojego grobowca, który
miał być przeznaczony nie tylko dla niego ale i całej królewskiej rodziny.
Poza
tym idąc za wzorem swego ojca, Echnaton wyniósł swą żonę Nefretete na poziom
niemal równy sobie. Byli oni więc sobie równi, a Nefretete mogła mężowi doradzać
i rządzić wspólnie z nim. Nie wiadomo dziś, jak duża była jej władza, ale nieraz
była ona przedstawianana na płaskorzeźbach w nakryciu głowy właściwym tylko dla
faraonów. Częste były malowidła i posągi, ukazujące Nefretete i Echnatona
równych sobie, i wydaje się, że królowa posiadała potężne wpływy. Również jej
ojciec Aja, noszący tytuł "Ojca boga", cieszył się na dworze władcy dużym
poważaniem i podobnie jak córka miał duży wpływ na decyzje faraona.
Prawdopodobne jest również, że razem ze swoim zięciem (mężem swej córki
Mutnodjme), generałem Harembabem, sprawował rzeczywistą władzę w Egipcie i w
przyszłości miał zostać faraonem.
Pod koniec swego panowania, Echnaton rządził
razem ze współregentem Semenechkare. W okresie tym z niewiadomych przyczyn
zaczął się zacierać wizerunek jego żony i Nefretete zaczęła znikać z kart
historii. Jej posągi zostały przerobione, a jej postać zastąpiona przez
Meritaton, córkę Echnatona, którą tenże pośłubił.
Nie wiadomo, co się stało z
Nefretete, ani gdzie został pochowany Echnaton - zmarł on w 18 roku swego
panowania i jak dotąd nie odnaleziono jego ciała ani żadnego dokumentu
świadczącego o przyczynie jego śmierci. Choć faraon nakazał wykuć dla siebie
wspaniały grobowiec w pobliżu Achetaton, to jednak w momencie odkrycia okazał
się on być pusty. Być może Echnaton został pochowany w Dolinie Królów, jednak
jak na razie żadne dowody tego nie potwierdzają. Zarówno Echnaton jak i jego
żona zostali po śmierci w dużym stopniu wymazani z historii Egiptu, gdyż ich
posągi i wizerunki zostały zniszczone lub przerobione, a wrogowie faraona z
lubością usuwali jego imię z zapisków i rzeźb oraz niszczyli jego posągi.
Wszystko to, co Echnaton osiągnął za życia poszło w niepamięć i zostało obrócone
w pył - Egipt powrócił dodawnego porządku, dodawnej religii i kanonu w sztuce.
Wszystko znów było po staremu, a wszelkie ślady po uznawanym za heretyka
faraonie starano się na zawsze wymazać.
Nastepcą Echnatona został na krótko
Semenchkare, a potem Tutanchamon, mąż i przyrodni brat jego córki
Anchesenamon.
REZERWACJE:
